Emekli Sandığı Tarihi

    Emekli Sandığı'nın kökeni, 1866'da subaylarla dul ve yetimleri, 1880'de mülki memurlarla dul ve yetimleri için emekli sandıkları kurulmasına dayanır. Daha sonra, Cumhuriyet döneminde bu sandıklara ek olarak 1934-1947 yılları arasında devletçe kurulan ekonomik ve ticari amaçlı müesseselerde ve devlet bütçesi dışında yönetilen belediye, özel idare gibi kurumlarda ve bunların ortak oldukları kurumlarda çalışanları kapsamak üzere çeşitli sandıklar kurulmuştur.

    Çeşitli kesimler için oluşturulmuş emeklilik kurumları, 1 Ocak 1950 tarihli 5434 sayılı yasa ile kurulan Emekli Sandığı'nın çatısı altında birleştirilerek tek bir sisteme bağlanmışlardır. Emekli Sandığı, devlet ve devlet katkısı ile kurulmuş müesseselerde çalışan memurlar ve hizmetliler açısından yaşlılık, malullük ve ölüm sigortaları işlevlerini karşılamak amacıyla faaliyet göstermektedir.

    Emekli Sandığı logosu
    Emekli Sandığı logosu...
    Emekli Sandığı'na tabi olanların emeklilik aylığına hak kazanmak için erkek ise 25, kadın ise 20 yıldan beri hizmet görüyor olması koşulu aranır. Re'sen emeklilikte bu süre 30 yıldır. Genel olarak azami yaş haddi 65'tir. Bununla beraber 60 yaşını doldurmuş olanlar da hazı hallerde kendi istekleriyle veya kurumlarınca re'sen emekliye sevkedilebilirler.

    Emekli Sandığı, emekli aylığının dışında, malullük, vazife malullüğü, ölüm, dul ve yetim aylıkları bağlanması hizmetleri görür. Emekli Sandığı ayrıca evlenme ikramiyesi, ölüm yardımı gibi ödemelerde bulunur; iştirakçilere düşük faizle ve belli sınırlar içinde borç sağlar. 1 Kasım 1972 tarihli ve 1425 sayılı kanunla, emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı bağlanmış olanlarla, bunların bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinin, dul ve yetim aylığı bağlanmış olanların hastalık halinde masraflarının Emekli Sandığı tarafından karşılanması öngörülmüştür.

    Öte yandan, 1 Temmuz 1976 tarih ve 2022 sayılı kanunla 65 yaşını doldurmuş muhtaç, güçsüz ve kimsesizler için öngörülmüş bulunan aylıkların bağlanması ve ödenmesi hizmetleri de Emekli Sandığı tarafından sağlanmaktaydı.

    Emekli Sandığı'nın finansmanı geniş ölçüde iştirakçilerden "kesinti" vb. isimlerle sağlanan gelirlerden, kısmen de kurumların katkılarından ve Emekli Sandığı'nın kendisine ait gayrimenkul vb.'nin gelirlerinden karşılanmaktaydı.

    Emekli Sandığı'nın yönetiminden Maliye Bakanlığı'nın önerisi ve bakanlar kurulunun onayıyla belirlenen üyelerle sandık personeli temsilcilerinden oluşan yönetim kurulu ve genel müdür sorumluydu.

    Emekli Sandığı,16 Mayıs 2006 tarihinde kabul edilen 5502 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanunu ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na bağlı Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) devir olmuştur.

    (Kaynak: Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi)